Spor Kulüplerinde Sürdürülebilirlik: Geçiş Döneminden Zorunlu Dönüşüme

Spor, insanları bir araya getiren ve ilham veren gücüyle toplumlar üzerinde inkar edilemez bir etkiye sahip. Farklı kültür ve toplulukları aynı çatı altında buluşturan, bireyleri ortak bir amaç etrafında birleştiren bu güçlü yapı, tribünlerde ya da sahada ortaya çıkan dayanışma hissiyle toplumsal dönüşüm yaratma potansiyelini görünür kılabiliyor. Bu yönüyle spor, yalnızca rekabetin yaşandığı bir alan değil, aynı zamanda milyonlara ilham verebilen güçlü bir değişim platformu olma özelliği taşıyor.

Sporun söz konusu toplumsal gücü, sürdürülebilirlik alanında da önemli bir kaldıraç görevi üstlenmesini sağlayabiliyor. Sürdürülebilirlik, çevresel etkilerin azaltılmasının ötesinde sosyal sorumluluğun güçlendirilmesini, kapsayıcı ve adil uygulamaların hayata geçirilmesini, aynı zamanda şeffaf, etik ve hesap verebilir bir yönetişim anlayışının tesis edilmesini içerdiği için spor dünyasının sürdürülebilirlik alanında attığı adımlar, hem operasyonel süreçlerde iyileşmeye yol açıyor hem de geniş kitlelere örnek teşkil ederek güçlü bir toplumsal etki yaratıyor.

Günümüzde duyarlı kitleler, pek çok sektörde olduğu gibi sporda da markaları karbon emisyonlarını azaltmaya yönelik adımlar atmaya zorluyor. Geleneksel olarak takımlarına çok bağlı spor taraftarları iklim eylemi talebine güçlü bir şekilde katılıyor ve kulüplerini sürdürülebilir olmayan uygulamalar nedeniyle daha fazla sorumluluk almaya çağırıyor. 2024 yılında yapılan bir araştırmaya göre, futbol taraftarlarının %64’ü spor dünyasının sürdürülebilirlik konusunda daha fazla inisiyatif alması gerektiğini düşünüyor. Taraftarların %67’si ise futbolun yönetim organlarının fikstür planlamasını yaparken oyuncu seyahatlerinin iklim etkisini dikkate alması gerektiğine inanıyor.¹

Aynı araştırma, genç taraftarların 55 yaş üzerindeki kişilere kıyasla sporun çevresel etkisi konusunda iki kat daha duyarlı olduklarını, buna karşılık futbol kulüplerinden önümüzdeki 10 yıl içinde karbon net sıfıra ulaşmalarını talep etme konusunda daha az ısrarcı olduklarını da gösteriyor. Bu durum, Z kuşağı ve Milenyal taraftarların, futbol kulüplerinin ulaşılması güç, gösterişli hedefler açıklamalarındansa, gerçekçi ve uygulanabilir emisyon azaltım taahhütlerinde bulunmalarını tercih ettiğini ortaya koyuyor.²

Bazı ligler ve kulüpler ise değişime daha hızlı uyum sağlıyor ve taraftarlarını da bu dönüşüm sürecine aktif olarak dahil ediyor.

Taraftarların iklim eylemi talebinin güçlenmesi ve özellikle genç kuşakların “gösterişli hedefler” yerine uygulanabilir adımlar beklemesi, spor kulüplerinin sürdürülebilirliği artık yalnızca iyi niyetli bir tercih olarak ele alamayacağını gösteriyor. Bu baskı, kulüpleri bir yandan operasyonel etkilerini ölçmeye ve azaltmaya, diğer yandan da şeffaflık, hesap verebilirlik ve paydaş katılımı gibi yönetişim boyutlarını güçlendirmeye yönlendiriyor. Ancak dönüşümün kalıcı hale gelmesi için tekil uygulamaların ötesine geçilmesi, ortak bir dil, güvenilir standartlar ve ölçülebilir hedefler etrafında ilerleyen bir yol haritasının benimsenmesi kritik önem taşıyor.

Bu noktada, spor ekosistemini küresel iklim politikalarıyla uyumlu hale getirmeyi amaçlayan ve kulüpler için çerçeve niteliğinde bir yönlendirme sunan Birleşmiş Milletler İklim Eylemi İçin Spor Çerçevesi, spor dünyasında sürdürülebilirliğin kurumsallaşmasına yönelik en kapsamlı ve referans alınan düzenleyici yapı olarak öne çıkıyor.

Birleşmiş Milletler İklim Eylemi İçin Spor Çerçevesi: Sporu Net Sıfıra Götüren Yol Haritası

Milyonları peşinden sürükleyen gücüyle spor sadece bir eğlence aracı ya da rekabet alanı değil, aynı zamanda büyük bir dönüşüm aracı. Birleşmiş Milletler de sporun etkileme gücünü dikkate alarak Sports for Climate Action Framework (İklim Eylemi İçin Spor Çerçevesi) ile spor kuruluşlarını küresel bir iklim hareketine dahil olmaya davet ediyor. Spor ekosistemindeki tüm aktörlere iklim hedeflerine katkı sağlama konusunda rehberlik etmek ve onları ortak bir eylem etrafında bir araya getirmek amacıyla yayınlanan bu çerçeve iki temel hedef üzerine kuruluyor:

1. Spor dünyasının iklimle mücadelede net bir yol izlemesini sağlamak

Bu kapsamda spor kuruluşlarının doğrulanmış standartlara dayalı taahhütler vermesi, güçlü iş birlikleri geliştirmesi ve Paris Anlaşması’nın “sıcaklık artışını 2 derece ile sınırlandırma” hedefiyle uyumlu şekilde sera gazı emisyonlarını ölçmesi, azaltması ve raporlaması bekleniyor.

2. Sporun birleştirici gücünü kullanarak küresel dayanışmayı artırmak

Spor, farklı toplulukları tek bir duyguda buluşturma gücüne sahip. Bu etki, iklim eylemine yönelik ortak bir farkındalık ve harekete geçme kültürü oluşturmak için büyük bir fırsat sunuyor.³

Çerçeveye katılan tüm kuruluşlar aynı zamanda küresel Race to Zero kampanyasının da resmi parçası oluyor. Bu kampanya; işletmeleri, şehirleri, bölgeleri ve yatırımcıları sağlıklı, dirençli ve sıfır karbonlu bir ekonomi hedefi doğrultusunda bir araya getiriyor. Temel amaçlar arasında gelecekteki riskleri azaltmak, nitelikli istihdam yaratmak ve kapsayıcı bir sürdürülebilir büyüme sağlamak yer alıyor.

Bugün itibarıyla yaklaşık 270 spor paydaşı bu girişime dahil olmuş durumda, ancak sektörün genel büyüklüğü düşünüldüğünde bu katılım henüz oldukça sınırlı görünüyor. Aşağıdaki tabloda yer alan veriler, imzacıların tüm spor endüstrisinin %0,1’inden bile azını oluşturduğunu gösteriyor. En büyük katılım ligler, takımlar ve kulüplerden geliyor. Sayısı 100’ü biraz aşan bu grup, genele oranla hala çok küçük bir bölüm. Katılım oranı en yüksek olan kategori ise Spor Federasyonları ve bunlar yaklaşık 80 federasyonla toplam federasyonların %0,5’ini temsil ediyorlar.⁴

Bu tablo, sporda sürdürülebilirlik konusunda hala büyük bir yol kat edilmesi gerektiğini gösterse de, güçlü bir çerçeve ve küresel iş birliği sayesinde dönüşümün temelleri hızla güçleniyor. Özellikle Avrupa kulüplerinde görülen örnek uygulamalar, meselenin giderek daha fazla sahiplenileceğine dair anlamlı bir işaret sunuyor.

Avrupa Kulüplerinde Sürdürülebilirlik Uygulamaları

Avrupa’daki pek çok köklü kulüp sürdürülebilirlik açısından anlamlı ve öncü adımlar atıyor. Bu kulüpler bir yandan karbon ayak izini azaltan uygulamalar geliştirirken; diğer yandan sosyal etki programları, kapsayıcılık politikaları, sürdürülebilir tedarik zinciri uygulamaları ve iyi yönetişim yaklaşımlarıyla sürdürülebilirliği bütüncül bir model haline getiriyor.

Bu alanda dikkat çeken örneklerden biri, sürdürülebilirlik vizyonunu kulüp kültürünün merkezine yerleştiren FC Barcelona. Kulübün sürdürülebilirlik yaklaşımı; çevresel, sosyal ve yönetişimsel boyutları içeren kapsamlı bir dönüşüm sürecini ifade ediyor. Mega proje niteliğindeki Espai Barça yenileme çalışmasıyla Camp Nou’nun çevre dostu bir kimlik kazanması; güneş panelleri, doğal havalandırma sistemleri, akıllı su yönetimi, gri su geri dönüşümü ve tamamen LED aydınlatma uygulaması ile Avrupa’nın en büyük güneş enerjili ve sürdürülebilir spor tesislerinden biri olması hedefleniyor. Kulüp ayrıca stadyumda tek kullanımlık plastikleri büyük ölçüde ortadan kaldırmış durumda. Kulüp; yeniden kullanılabilir bardak uygulamaları, genişletilmiş atık ayrıştırma noktaları ve taraftarlara yönelik davranış değişikliği kampanyalarıyla döngüsel ekonomi yaklaşımını tesisin günlük işleyişine entegre ediyor.⁵

Barcelona’nın sosyal alanda da güçlü bir girişimi mevcut: Barça Foundation dünya çapında 1,5 milyondan fazla çocuğa erişirken kulübün kadın futboluna yaptığı yatırımlar, eşitlikçi ve kapsayıcı bir spor vizyonunun somut karşılığı haline geliyor. Bunun yanında forma üretiminde geri dönüştürülmüş polyester kullanımı ve deplasman seyahatlerinde karbon azaltımına yönelik tren yolculuğu tercihleri, Barcelona’nın sürdürülebilirliği saha içinde olduğu kadar saha dışında da tüm süreçlerine yansıttığını gösteriyor.⁶

Benzer şekilde FC Bayern Münih de Avrupa futbolunun en güçlü sürdürülebilirlik modellerinden birini oluşturuyor. Kulübün sürdürülebilirlik stratejisi kapsamında benimsediği “Mitnand” yaklaşımı, Almanca “birlikte, hep beraber” anlamına geliyor ve kulübün hem iklim hem sosyal sorumluluk hem de yönetişim eksenlerinde atacağı adımları çerçeveleyen bütüncül bir anlayışı ifade ediyor. Bu yaklaşım, Bayern’in sürdürülebilirliği sadece çevresel bir konu olarak değil; aynı zamanda toplumsal etki, etik yönetim, eşitlik ve kulüp-kent etkileşimi çerçevesinde değerlendirdiğini gösteriyor. Kulübün stadyumu Allianz Arena ise enerji verimliliğini artıran modern altyapısı, düşük tüketimli LED sistemleri ve yenilenebilir enerji kaynaklarıyla dünyanın en çevreci stadyumlarından biri olarak kabul ediliyor. Arena, su ve enerji yönetimi, atık azaltımı ve karbon emisyonu gibi konularda Avrupa’daki en ileri düzey uygulamalardan bazılarına sahip. Bayern ayrıca karbon ayak izini yıllık olarak ölçen ve kamuya açık şekilde raporlayan sayılı kulüpler arasında yer alıyor. Bu çerçevede, oyuncu ve personel seyahatlerini optimize eden modellerle emisyon azaltımına yönelik stratejik adımlar atıyor. Yerel üreticilerle iş birliği yapılan tedarik zinciri modeli hem karbon azaltımına hem de bölgesel ekonominin desteklenmesine katkı sağlarken, kulübün çocuklar ve gençler için yürüttüğü sosyal projeler Bayern’i sosyal sürdürülebilirlik alanında da güçlü bir aktör haline getiriyor.⁷

Liverpool FC ise “The Red Way” sürdürülebilirlik stratejisiyle Premier League içinde önemli bir dönüşüm örneği sergiliyor. Anfield’da yenilenebilir enerji kullanımı artırılmış, tek kullanımlık plastikler büyük ölçüde kaldırılmış ve maç günü atık yönetimi ciddi oranda iyileştirilmiş durumda. Liverpool ayrıca toplu taşıma kullanımını teşvik eden sürdürülebilir ulaşım politikaları geliştiriyor, stadyum içi gıda tedarikinde yerel üreticilerle çalışarak hem karbon azaltımına hem de yerel ekonomiye katkı sağlıyor. Liverpool Foundation’ın eğitim, sağlık, eşitlik ve gençlik gelişimi alanlarında yürüttüğü projeler ise kulübü sosyal sürdürülebilirlikte Avrupa’nın en etkili aktörlerinden biri yapıyor.⁸

Sürdürülebilirlik uygulamalarını tüm operasyonlarına entegre eden bir diğer kulüp Arsenal FC. Emirates Stadium, su tasarruf sistemleri, yeşil enerji kullanımı ve kapsamlı atık yönetimiyle Premier League’in en çevreci stadyumlarından biri haline geldi. Arsenal ayrıca bilim temelli hedefler (Science Based Targets initiative – SBTi) çerçevesinde iklim bilimiyle uyumlu emisyon azaltım planı onayı alan dünyadaki ilk futbol kulübü oldu.⁹ Bu onay, kulübün hem doğrudan emisyonlarında hem de tedarik zinciri kaynaklı karbon salımlarında iddialı bir azaltım yol haritası izleyeceğini doğruluyor. FA Cup maçlarını “sıfır atık” hedefiyle gerçekleştirmiş ilk kulüplerden biri olan Arsenal, forma tedarikçileriyle yaptığı iş birlikleri sayesinde geri dönüştürülmüş polyesterden üretilen formalar kullanarak döngüsel ekonomiye katkı sağlıyor. Kulübün kadın futboluna yaptığı stratejik yatırımlar ve “Arsenal in the Community” programıyla yürüttüğü kapsayıcı projeler ise sürdürülebilirliğin yalnızca çevresel bir konu değil, aynı zamanda güçlü bir sosyal dönüşüm aracı olduğunu açıkça ortaya koyuyor.¹⁰

Paris Saint-Germain (PSG) ise sürdürülebilirliğin yüksek görünürlüğe sahip bir markaya nasıl entegre edilebileceğine dair önemli bir örnek sunuyor. Kulüp, Parc des Princes’in enerji verimliliğini artıran altyapı yatırımları, plastik kullanımını azaltan operasyonel uygulamalar ve gıda atıklarının kompostlanması gibi çevresel adımlar atarken PSG Foundation aracılığıyla çocuklara yönelik sağlık, eğitim ve sosyal kapsayıcılık projeleri yürütüyor. Kulübün karbon ayak izini düzenli olarak raporlaması ise iyi yönetişimin temel bir parçası olarak dikkat çekiyor.¹¹

Bu geniş örnek yelpazesi, Avrupa’nın önde gelen kulüplerinin sürdürülebilirliği sadece çevresel bir dönüşüm olarak değil; aynı zamanda sosyal etki, kapsayıcı yönetim, etik, tedarik zinciri, altyapı tasarımı ve taraftar davranışı gibi çok farklı başlıkları içerecek şekilde ele aldığını gösteriyor. Bu kulüplerin attıkları her adım, hem kendi organizasyonlarını dönüştürüyor hem de milyonlarca taraftarın sürdürülebilir yaşam alışkanlığı kazanmasını sağlıyor.

Sonuç Yerine

Günümüzde sürdürülebilirliği zorunlu kılan baskı sadece taraftar beklentileriyle sınırlı kalmıyor, spor ekosistemini çevreleyen düzenleyici çerçeveler de giderek güçleniyor. UEFA’nın 2030 Sürdürülebilirlik Stratejisi, Avrupa futbolunda iklim eylemi, insan hakları ve iyi yönetişim başlıklarını kurumsal bir standart haline getirmeyi hedefleyerek kulüplerin sürdürülebilirlik yaklaşımını sistematikleştiren bir çerçeve sunuyor.¹² Aynı zamanda Avrupa Birliği’nin CSRD ve CSDDD düzenlemeleri ise büyük ölçekli şirketler ve değer zincirleri üzerinden spor kulüplerini de giderek daha fazla etkileyen bir yön oluşturuyor; emisyonların, tedarik zinciri risklerinin ve insan hakları/sosyal etki başlıklarının daha şeffaf şekilde raporlanması ve yönetilmesi beklentisini güçlendiriyor. Bu nedenle spor kulüplerinin sürdürülebilirlik yaklaşımı, “iyi niyet” alanından çıkıp yönetişim, risk yönetimi ve hesap verebilirlik alanına doğru hızla genişliyor. Bu çaba ve arayışların Avrupa’yla sınırlı kalmayıp zaman içinde yaygınlaşabileceğine dair en önemli göstergelerden birisi, Birleşmiş Milletler’in yazının başlarında anlatılan gönüllülük esaslı girişimi başlatmış olması. FIFA’nın da konuya ilgi göstermesiyle, ilerleyen dönemlerde bölgesel, kıtasal ve/veya uluslararası futbol turnuvalarında sürdürülebilirlik açısından uyulması gereken bazı kıstasların gündeme gelmesi şaşırtıcı olmayacak.

Bu tablo, sporda sürdürülebilirliğin taraftar beklentileri, küresel çerçeveler ve yönetişim standartları tarafından gittikçe daha fazla zorunlu kılındığını açıkça ortaya koyuyor. Buna karşın mevcut katılım düzeyi ve uygulama örnekleri, sektörün bu dönüşümün henüz çok başında olduğunu ve sürdürülebilirliği büyük ölçüde bir geçiş dönemi konusu olarak ele aldığını gösteriyor. Bugün spor endüstrisinin önemli bir bölümünde sürdürülebilirlik, uygulamaya geçmek bir yana, kurumsal gündemin parçası haline bile gelmiş değil. Öyle görünüyor ki tıpkı diğer tüm kurumlarda olduğu gibi spor kulüplerinin de geleceğini ve uzun vadeli başarılarını; sürdürülebilirliği ne ölçüde ciddiye aldıkları, nasıl yönettikleri ve karar alma süreçlerine ne kadar entegre ettikleri belirleyecek.

Dipnotlar:

1) Kimber, H. (2025). Sports and sustainability: Putting people and planet into football. Forbes. Şu adresten erişilebilir: https://www.forbes.com/councils/forbesbusinesscouncil/2025/01/16/sports-and-sustainability-putting-people-and-planet-back-into-football/ . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

2) Ibid.

3) UNFCCC (United Nations Climate Change) / Global Climate Action. (2020). Sports for Climate Action Framework, v2, 06 Mart 2020. Şu adresten erişilebilir: https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Sports_for_Climate_Action_Declaration_and_Framework.pdf . Son erişim tarihi: Kasım 2025.

4) Global Sustainable Sport. (t.y.). Stakeholders. Şu adresten erişilebilir: https://www.globalsustainablesport.com/stakeholders/ . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

5) FC Barcelona. (2025). Espai Barça: A pioneering sustainability project, FC Barcelona Official Website. Şu adresten erişilebilir: https://espaibarca.fcbarcelona.com/en/sustainability . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

6) UN High Commissioner for Refugees (UNHCR). (2022). FC Barcelona and UNHCR kick off partnership with new football jersey in support of Refugee Children. Şu adresten erişilebilir: https://www.unhcr.org/news/news-releases/fc-barcelona-and-unhcr-kick-partnership-new-football-jersey-support-refugee . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

7) FC Bayern München. (2024). Sustainability Report of FC Bayern Munich. Şu adresten erişilebilir: https://img.fcbayern.com/image/upload/v1724665210/cms/public/images/fcbayern-com/nachhaltigkeit/Nachhaltigkeitsbericht/Sustainability_Report_FC-Bayern_2022-2023_Englisch.pdf . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

8) Liverpool Football Club. (t.y.). The Red Way Liverpool Football Club’s Sustainability Programme, Liverpool FC. Şu adresten erişilebilir: https://www.liverpoolfc.com/theredway . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

9) Arsenal Football Club. (2024). Arsenal’s 2040 net-zero target approved. Şu adresten erişilebilir: https://www.arsenal.com/news/arsenals-2040-net-zero-target-approved . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

10) Arsenal Football Club. (t.y.). Arsenal in the community. Şu adresten erişilebilir: https://www.arsenal.com/community . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

11) Paris Saint-Germain Football Club. (t.y.). Corporate social responsibility (CSR), Paris Saint-Germain Official Website. Şu adresten erişilebilir: https://www.psg.fr/en/the-club/about/csr . Son erişim tarihi: Aralık 2025.

12) Union of European Football Associations (UEFA). (2022). UEFA Football Sustainability Strategy 2030. Şu adresten erişilebilir: https://editorial.uefa.com/resources/0270-13f888ffa3e5-931c597968cb-1000/uefa_football_sustainability_strategy.pdf . Son erişim tarihi: Aralık 2025.