Paylaşım TarihiEylül 2, 2026
Mavi finansman; en basit ifadeyle okyanus ve kıyı ekonomisinin sürdürülebilirliğini, deniz ekosistemlerinin korunmasını ve bu ekosistemlere bağımlı toplulukların dayanıklılığını destekleyen finansal araç ve mekanizmalar olarak tanımlanabilir. Mavi tahviller, borç-doğa takasları, sürdürülebilir balıkçılık finansmanı, kıyı dayanıklılığını artıracak (örneğin taşkınları önleyecek) yatırımlar, mavi karbon projeleri ve sürdürülebilir deniz taşımacılığı bu kapsamda değerlendirilebilir. Sürdürülebilir finansman mekanizmalarının küresel öncülerinden Dünya Bankası da mavi finansmanı “deniz ve okyanus temelli projelerin finansmanı için kullanılan farklı finansal araçların bütünü” olarak ele almaktadır.1
Mavi Finansmanın Kısa Tarihçesi
Mavi finansmanın ortaya çıkışını, sürdürülebilir finansman ve yeşil tahvil piyasasının gelişiminden ayrı düşünmek mümkün değil. Yeşil finansmanın iklim ve çevre hedefleri doğrultusunda sermaye piyasası mekanizmalarını kullanmaya başlamasının ardından benzer finansal araçların okyanus ve deniz ekosistemleri için de geliştirilmesi gündeme geldi. 2010’lu yıllarda “mavi ekonomi” kavramı, okyanus ve deniz kaynaklarının ekonomik kalkınma ile çevresel sürdürülebilirliği birlikte gözeterek kullanılmasını ifade eden daha kapsamlı bir çerçeveye dönüştü. Bunun finansal karşılığı olarak mavi tahviller ve diğer mavi finansman araçları konuşulmaya başlandı.
Bu sürecin önemli dönüm noktalarından biri 2018 yılı, çünkü bu yılda hem kılavuz dokümantasyon hem de piyasa örneği oluşması açısından önemli adımlar atıldı. İlk olarak Sürdürülebilir Mavi Ekonomi Finans İlkeleri’nin2 (Sustainable Blue Economy Finance Principles) yayımlanması ile ihraççıların mavi finansman mekanizmalarına yönelmesini teşvik edecek bir kılavuz oluşturuldu. İlkeler; bankalar, sigorta şirketleri ve yatırımcıların sürdürülebilir mavi ekonomiyi finanse etmelerine yönelik ilk küresel rehber çerçevelerden biri olarak hazırlandı. İlkelerin temel amacı, finansal kuruluşların yalnızca okyanus üzerindeki olumsuz etkilerden kaçınmasını değil; aynı zamanda deniz ekosistemlerinin dayanıklılığını, yerel geçim kaynaklarını ve sürdürülebilir ekonomik faaliyetleri desteklemesini sağlamaktı. Avrupa Komisyonu, Avrupa Yatırım Bankası, WWF ve World Resources Institute desteğiyle Birleşmiş Milletler Çevre Programı Finans Girişimi tarafından geliştirilen kılavuzda “koruyucu”, “sistemik”, “kapsayıcı”, “şeffaf”, “etki odaklı” ve “bilim temelli” toplam 14 ilke bulunuyor.
2018’in mavi finansmanın finansal piyasalardaki rolünün gelişimi açısından en önemli ikinci dönüm noktası ise Seyşeller’in dünyanın ilk mavi devlet tahvilini ihraç etmesi oldu. 15 milyon ABD doları tutarındaki ihraç, sürdürülebilir balıkçılığın geliştirilmesi ve deniz alanlarının korunması amacıyla tasarlandı. İşlemin finansal yapısında Dünya Bankası’nın 5 milyon ABD doları tutarında kısmi garantisi ve Küresel Çevre Fonu’nun 5 milyon ABD doları imtiyazlı finansmanı bulunması, sadece tahvil açısından önemli bir kredibilite sağlamakla kalmadı, aynı zamandan Seyşeller’in borçlanma maliyetinin düşürülmesine ve özel yatırımcıların sermayesinin sürdürülebilir deniz yatırımlarına yönlendirilmesine yardımcı oldu.3
2018 yılından günümüze uzanan süreçte mavi tahvil piyasası kamu ihraçlarının ötesine geçerek kalkınma bankaları ve reel sektör ihraçlarıyla çeşitlenmeye başladı. Örneğin Asya Kalkınma Bankası (ADB), 2021’de Avustralya ve Yeni Zelanda doları cinsinden iki dilimli, toplam 302 milyon ABD doları tutarında ilk mavi tahvilini ihraç etti; tahvil fonları Asya-Pasifik’teki okyanus sağlığı ve sürdürülebilir mavi ekonomi yatırımlarına yönlendirildi.4 İhraççı tabanındaki çeşitlenme, 2025 yılında mavi tahvil piyasasının kümülatif hacminin yaklaşık 15,25 milyar ABD doları mertebesine ulaşmasını sağladı.5 Bu tablodaki daha ilginç olan durum, toplam ihracın %97’sine yakınının gelişmekte olan piyasalarda ihraç edilmesi oldu. Yani mavi finansman mekanizmalarının iklim kırılganlığı daha yüksek olan piyasalarda iklim dirençliliğine yönelik bir mekanizma olarak kullanılmaya başlandığını söylemek mümkün.
UNFCCC’nin 2025 NDC Sentez Raporu’na göre, ülkelerin iklim politikalarında okyanus temelli eylemlerin rolü artıyor. Tarafların %78’i ulusal katkı beyanlarında okyanus veya denizlere en az bir kez referans verirken, toplam 269 okyanus temelli iklim önlemi kıyı dayanıklılığı, okyanus temelli yenilenebilir enerji, deniz taşımacılığının karbonsuzlaştırılması ve mavi karbon ekosistemlerinin korunması/restorasyonu gibi mavi olarak tanımlanabilecek alanlarda raporlanıyor.6 Dolayısıyla mavi finansmanın gelişimi, denizleri korumak için yeni bir finansal araç oluşturma fikrinden, okyanusları iklim, doğa, kalkınma ve finans sistemlerinin kesişiminde konumlandıran daha geniş bir finansman yaklaşımına doğru ilerliyor.
Bununla birlikte, mavi finansman ve iklim finansmanını eş anlamlı olarak düşünmemek gerekiyor. Mavi finansmanın temel referans noktası okyanusların ve deniz kaynaklarının sürdürülebilirliği iken, iklim finansmanı sera gazı emisyonlarının azaltılmasına ve iklim değişikliğine uyuma odaklanıyor. Ancak iklim değişikliğinin etkileri deniz ve okyanusları etkiledikçe iki kavram arasındaki kesişim alanı da giderek büyüyor.
Sözü edilen kesişim alanlarından biri kıyıların iklim değişikliğine uyum kapasitesi. Deniz seviyesinin yükselmesi, fırtınalar, kıyı taşkınları ve kıyı erozyonu özellikle küçük ada devletleri ve kıyı kentleri için ciddi ekonomik riskler oluşturuyor. Mangrovlar, mercan resifleri, deniz çayırları ve diğer kıyı ekosistemlerinin korunması bu risklere karşı doğal bir savunma sağlayabiliyor. Bu nedenle kıyı restorasyonu ve doğa temelli çözümlere yönelik mavi yatırımlar aynı zamanda iklim uyum finansmanı niteliği taşıyabiliyor.
Mavi finansman mekanizmaları ayrıca doğaya dayalı çözümlerle iklim değişikliğinin etkilerini azaltmak için de kullanılabiliyor. Özellikle, sulak alanlardan karbon tutumu amacıyla faydalanılan mekanizmalar geliştirilmesinin, mavi karbon kavramının gelişmesine katkı sağlayacağı öngörülüyor.
Öne Çıkan Mavi Finansman Örnekleri
Mavi finansmanın küresel ölçekte öne çıkan ilk örneği yukarıda bahsedilen Seyşeller mavi devlet tahvilidir. Ancak günümüzde mavi finansman mekanizması örnekleri sadece bu ihraçla sınırlı değil. Beliz Hükümeti 2021’de borç-doğa takası yapılı, 364 milyon ABD doları tutarında, ülkenin borç yükünün azaltılması ve denizlerin korunması başlıklarını bir araya getiren bir finansman mekanizması oluşturdu. İşlem, borç sürdürülebilirliğini iyileştirirken deniz koruma alanlarına uzun vadeli kaynak yaratmayı amaçladı.7 Buradaki önemli yenilik, kamu borcu yönetimi, doğa koruma ve iklim dayanıklılığının tek bir finansal işlemde birleştirilmesi oldu.
Mavi finansman piyasasının bir diğer önemli yönü, ilk örneklerin başka gelişmekte olan ülkelere bir model oluşturmasıdır. Seyşeller devlet tahvilinin ardından Fiji mavi devlet tahvili de mavi finansmanın kamu ihraçlarında bir model olarak kullanılabileceğini gösterdi.8
Mavi finansmanın kamu mekanizmalarıyla sınırlı kalmaması da önemli bir dönüşüm. Kurumsal tahvil ihraçları örnekleri arasında Danimarkalı enerji şirketi Ørsted’in kurumsal mavi tahvili; mavi kredi örnekleri arasında ise Proparco’nun Bank of Qingdao’ya kullandırdığı mavi sendikasyon kredisi bulunuyor. Ørsted 2023 yılında gerçekleştirdiği 100 milyon Euro’luk ihraçtan elde ettiği fonları okyanus bazlı yenilenebilir enerji çözümleri için kullanıyor.9 Bank of Qingdao örneğinde finansman; sürdürülebilir deniz taşımacılığı, liman lojistiği, balıkçılık, plastik ve kimyasal atık yönetimi, su yönetimi, sürdürülebilir turizm ve offshore rüzgâr enerjisi gibi alanlarda kullanılabilecek şekilde tasarlandı.10 Ülkemizde de ticari bankaların mavi tahvil ihraçlarını görülmeye başlandı. Bu kapsamda Garanti Bankası, İş Bankası ve QNB Türkiye tarafından farklı mavi tahvil işlemleri gerçekleştirildi.
Peki Mavi Finansmanın İklim Finansmanındaki “Yeni” Rolü Ne?
Örneklerden de görüleceği üzere bugün mavi finansmana yalnızca “okyanuslar ve denizler için ayrılmış tematik finansman” olarak bakmak giderek yetersiz kalıyor. Daha doğru olan yaklaşım, kavramı iklim, biyolojik çeşitlilik, doğa ve kalkınma finansmanını birbirine bağlayan bir ara yüz olarak görmek.
Söz konusu yaklaşımın birkaç sebebi var, bu sebepler aynı zamanda mavi finansmanın iklim finansmanı ekosistemindeki yeni rolüne işaret ediyor.
Birinci sebep, iklim krizinin okyanus krizinden ayrı olmaması. Okyanuslar iklim sisteminin temel bileşenlerinden biri ve kıyı ekosistemleri iklim risklerine karşı doğal tampon görevi görebilmekte.
İkinci sebep, okyanus ekonomisinin iklim uyumunda önemli bir rol oynaması. Deniz taşımacılığının karbonsuzlaştırılması, offshore yenilenebilir enerji kaynakları, sürdürülebilir balıkçılık ve kıyı altyapısının dayanıklılığı aynı anda hem ekonomik hem iklimsel sonuçlar yaratıyor.
Üçüncü sebep veya durum, tıpkı yeşil finansman örneğinde olduğu gibi, mavi finansman mekanizmalarının özel sermayenin iklim ve doğa yatırımlarına erişimini genişletebilecek araçlar sunması. Mavi tahviller, borç-doğa takasları ve performansa dayalı finansman mekanizmaları, kamu kaynaklarının sınırlı olduğu alanlarda sermayeyi harekete geçirebilecek ekstra bir alternatif haline geliyor.
Mavi finansmanın kavramı ilk ortaya çıktığında temel soru, “okyanusları/denizleri nasıl finanse ederiz?” idi. Bugün ise soru giderek “iklim dönüşümünü okyanus ve denizleri de merkeze alarak nasıl finanse ederiz?” şeklinde ifade edilebilecek daha geniş bir alana evriliyor.
Yaşanan bu değişim, mavi finansmanın rolünü büyütüyor. Mavi tahviller ve borç-doğa takasları gibi araçlar artık yalnızca deniz koruma projelerine kaynak sağlayan niş ürünler değil; iklim uyumu, karbon azaltımı, biyolojik çeşitlilik, kıyı dayanıklılığı, sürdürülebilir gıda sistemleri ve düşük karbonlu deniz ekonomisini aynı finansman çerçevesinde buluşturabilecek araçlar olarak görülmeli.
Önümüzdeki dönemde asıl mesele mavi finansmanın hacmini artırmaktan çok, “mavilik seviyesi” ile “iklim etkisi” arasındaki bağlantıyı ölçülebilir, şeffaf ve güvenilir hale getirmek olacak. Bunun başarılması halinde mavi finansman, iklim finansmanının bir alt kategorisi olmaktan ziyade, iklim ve doğa finansmanını birbirine bağlayan stratejik bir finansman katmanına dönüşebilir.
Dipnotlar:
1) World Bank. (2018). Sovereign blue bond issuance: Frequently asked questions. Şu adresten erişilebilir: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/10/29/sovereign-blue-bond-issuance-frequently-asked-questions. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
2) United Nations Environment Programme Finance Initiative. (2018). Sustainable Blue Economy Finance Principles. Şu adresten erişilebilir: https://www.unepfi.org/blue-finance/the-principles/. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
3) World Bank. (2018). Seychelles launches world’s first sovereign blue bond. Şu adresten erişilebilir: https://www.thegef.org/newsroom/press-releases/seychelles-launches-worlds-first-sovereign-blue-bond. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
4) Asian Development Bank. (2021). ADB issues first blue bond for ocean investments. Şu adresten erişilebilir: https://www.adb.org/news/adb-issues-first-blue-bond-ocean-investments. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
5) World Bank. (2025). Seychelles: Introducing the world’s first sovereign blue bond [Case study]. World Bank Treasury. Şu adresten erişilebilir: https://thedocs.worldbank.org/en/doc/cbaf1cefc5164a7f340716ef0af6fd7e-0340012025/original/Case-Study-Blue-Bond-Seychelles.pdf. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
6) United Nations Framework Convention on Climate Change. (2026). Overview of ongoing work relating to financing climate action in water systems and the ocean within and outside of the UNFCCC (SCF/2026/39/6). Şu adresten erişilebilir: https://unfccc.int/sites/default/files/resource/BN_SCF40_2026%20Forum.pdf. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
7) Green Finance Institute. (2021). Government of Belize Debt Conversion for Marine Conservation. Şu adresten erişilebilir: https://www.greenfinanceinstitute.com/hive/revenues-for-nature/case-studies/government-of-belize-debt-conversion-for-marine-conservation. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
8) United Nations Development Programme. (2023). Launch of Fiji’s first-ever Sovereign Blue Bond. Şu adresten erişilebilir: https://www.undp.org/pacific/press-releases/launch-fijis-first-ever-sovereign-blue-bond. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
9) Orsted. (2025). Summarised Blue Bond Impacts. Şu adresten erişilebilir: https://cdn.orsted.com/-/media/www/docs/corp/com/sustainability/2026/summarised-blue-bond-impacts-2025.pdf?rev=804b24895cae42aabb7fb328610c2eae&hash=686B523CC384F3F4D97431AD239F5D35. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
10) Proparco. (2022). New Blue Loan to Help Bank of Qingdao Pilot Blue Finance, Supporting China’s Climate Goals. Şu adresten erişilebilir: https://www.proparco.fr/en/actualites/new-blue-loan-help-bank-qingdao-pilot-blue-finance-supporting-chinas-climate-goals. Son erişim tarihi: Ağustos 2026.
