Paylaşım TarihiTemmuz 26, 2026
Dünyanın dört bir yanında toplumlar, artık tek bir kurumun, politikanın ya da piyasanın tek başına çözemeyeceği kadar iç içe geçmiş sosyal ve çevresel krizlerin eşiğinde duruyor. İklim değişikliği, derinleşen eşitsizlik ve ekolojik çöküş artık uzak birer tehdit değil; gündelik hayatın sert gerçekleri olarak öne çıkıyor. Bu gerçekler, ekonomik sistemlerin işleme ve çalışma biçimlerine yönelik köklü bir değişimi de zorunlu kılıyor.1 Artan baskı altında şirketler ve yatırımcılar, kâr arayışının ötesine geçmeye ve değer yaratımını daha sorumlu bir çerçevede yeniden tanımlamaya teşvik ediliyor.2,3 Bütün bunların sonucu olarak, bir zamanlar yalnızca teknik bir araç olarak görülen finansın artık ahlaki bir güç olarak yeniden konumlandığı, ya zararı hızlandıran ya da kırılanı onaran bir güç olarak etiketlendiği bir döneme giriliyor. İşte tam da bu yüzleşme anında, çevresel, sosyal ve yönetişim (ÇSY) kriterlerini finansal karar alma süreçlerinin merkezine yerleştiren sürdürülebilir finans yaklaşımı yükselişe geçiyor.4,5
Tüm bu yeni vaatler arasında ise bir fikir özellikle parlıyor: etki yatırımı.
Toplumsal ve çevresel etkileri yalnızca yan ürün olarak gören geleneksel yatırım stratejilerinin aksine, etki yatırımı bu unsurları varlık sebebinin tam merkezine yerleştiriyor. Etki yatırımını tanımlayan temel amaç, insanlık ve gezegen için ölçülebilir, olumlu bir değişim yaratırken aynı zamanda finansal getiri sağlamak olarak belirtiliyor.6,7,8 Rockefeller Vakfı’nın kavramı ortaya attığı 2007 yılından bu yana ise, etki yatırımının sürdürülebilir finansın en dinamik akımlarından biri hâline geldiği izleniyor.9,10 Hem Rockefeller Vakfı hem de Küresel Etki Yatırımı Ağı (Global Impact Investing Network, GIIN), bu yaklaşımı kâr ile amacı bilinçli biçimde birleştiren ve bilanço rakamlarının ötesinde somut fayda yaratmayı hedefleyen bir yatırım modeli olarak tanımlıyor.11,12,13
Peki bu hareket neden tam da şimdi büyümeye başladı?
Etki yatırımının bu kadar hızlı büyümesinin temelinde, geleneksel finansal sistemin küresel sorunlara anlamlı çözümler üretmekte yetersiz kaldığına dair oluşan yaygın hayal kırıklığı yatıyor.14 Kamu refah fonlarının azalması ve sosyal girişimlerin sermayeye erişimde yaşadığı zorluklar, ekonomik mantık ile toplumsal sorumluluğu uzlaştırmayı vaat eden yeni hibrit modellerin doğmasına yol açıyor.15 Aynı zamanda şirketler de ÇSY ilkelerini yalnızca düzenlemelere uymak için değil, giderek daha bilinçli hâle gelen bir pazarda meşruiyet, dayanıklılık ve etik farkındalık sinyali vermek için içselleştiriyor.16
Ancak bu umut dolu anlatının altında rahatsız edici bir soru gizli: “etki” denildiğinde aslında ne kastediliyor?
Artan nüfuzuna rağmen etki yatırımı hâlâ kavramsal olarak kırılgan bir nitelik arz ediyor.17 Evrensel olarak kabul edilmiş bir tanım hâlâ yok ve etki yatırımı, ÇSY entegrasyonu ve Sosyal Sorumlu Yatırım (Socially Responsible Investment, SRI) kavramları arasındaki sınırlar çoğu zaman ayırt edilemeyecek kadar bulanık duruyor.18,19,20,21 Bu nedenle araştırmacılar, gerçek etkiyi sembolik iddialardan ayırmaya olanak verecek dört temel sütuna işaret ediyor: niyet (intentionality), ek katkı (additionality), ölçülebilirlik (measurability) ve finansal getiri (financial return).22,23,24,25,26
Niyet, bilinçli bir şekilde olumlu değişim yaratma amacını ifade ediyor. Ek katkı ise bu değişimin, yatırım olmasaydı gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini sorguluyor.27,28,29 Ölçülebilirlik ise şeffaflığı, yani iddiaların güvenilir kanıtlarla izlenebilir olmasını talep ediyor.30,31 Bu unsurların uçtan uca ve her yönüyle içerilmediği bir “etki” iddiası, retoriği güçlü ama içi boş bir söylem olarak değerlendiriliyor.
Ama piyasa yine de hız kesmeden büyüyor…
Sadece 2024 yılında etki yatırımcılarının 49,8 milyar ABD doları tutarında yatırım yapması ve son altı yılda sermaye dağıtımının yıllık %13 bileşik büyüme oranına ulaşması dikkat çekiyor.32 2019-2025 arasında işlem sayısı %21 artarken, ortalama işlem büyüklüğünün %75 artış göstermesi bir başka önemli istatistik olarak göze çarpıyor.33 Ancak bu dikkat çekici büyüme, aynı ölçüde güçlü kurumsal temellerle desteklenmiyor. Eksik standartlar ve tutarsız değerlendirme uygulamaları nedeniyle alanın hâlâ bir meşruiyet sorunu yaşadığı ortak kabul görüyor.34
İşte bu kırılganlık, karanlık bir gölgeyi beraberinde getiriyor: etki badanası.
Yeşil badanaya (greenwashing) benzer biçimde etki badanası (impact washing), kuruluşların süslü bir anlatıyla fiyakalı bir görünüm sergilemelerine rağmen aslında beklendiği ölçüde güçlü etkiler yaratmayan sonuçlarla karşılaşmalarına yol açıyor.35,36,37 Etkiyi yaşanan, deneyimlenen ve müşahede edilen fiili bir gerçeklikten koparıp daha çok bir pazarlama hikâyesine dönüştüren bu arızalı / kusurlu / defolu yaklaşım, hesap verebilirliğin olmadığı bir düzlem yaratıp etik sosuna bulanmış bir rahatlama sunuyor.38 Söz konusu durum, aynı zamanda -zaten birçok küresel ve yerel faktör nedeniyle yara almış- kolektif güveni aşındırıyor ve etki yatırımının “ahlaki bir piyasa” olarak taşıdığı meşruiyeti de tehdit ediyor.39,40
Bu kaygının marjinal veya göreli bir kaygı olmadığı esasen aşikâr bir biçimde kendini belli ediyor. GIIN’in bir araştırmasına göre, etki yatırımcılarının %62’si etki badanasını sektörün en büyük sorunu olarak görüyor ve %54’ü son yıllarda bu sorunun daha da büyüdüğünü düşünüyor.41 Yalnızca küçük bir kesim (%3) bunun kendi kuruluşlarını etkilediğini kabul ediyor. Bu kolektif körlük, ne yazık ki sorunun halen fark edilmemesine neden oluyor.42
Peki etki badanası neden bu kadar kolay filizleniyor?
Bu durumun özünde kavramsal belirsizlik yatıyor.43,44 Öyle anlaşılıyor ki “etki”, ortak bir tanıma sahip olmadığında farklı çıkarları karşılamak üzere şekillendirilebilen esnek bir sembole dönüşüyor.45,46 ÇSY, SRI ve SKA uyumu gibi terimlerin birbirinin yerine kullanılması da niyet ve gerçek katkı arasındaki farkları maskeleyerek bu karmaşayı derinleştiriyor.47,48,49 Bu belirsizlik, özelleştirilmiş ölçüm araçlarının (şeffaflıktan çok seçici hikâye anlatımına hizmet eden) çoğalmasıyla katmerlenerek ve katlanarak büyüyor.50,51,52,53 Zayıf düzenlemeler ve gönüllü denetim mekanizmaları ise hesap verebilirliği muğlak bırakıyor; diğer bir deyişle, başarıyı öne çıkarırken başarısızlığı gizlemeye izin veriyor.54,55,56
Bir diğer gerilim ise sembolik uyum ile gerçek değişim arasında beliriyor. Pek çok kuruluş etik söylemleri ve sürdürülebilirlik uygulamalarını benimsiyor, ancak ölçülebilir sonuçlar göstermekte zorlanıyor.57,58,59 Finansal performans ise çoğu zaman gizli öncelik olmaya devam ediyor ve etki ikinci sıraya atılıyor.60,61,62 Özenle seçilmiş başarı hikâyeleri ve seçici açıklamalar da bu illüzyonu daha çok güçlendiriyor.63,64
Ölçüm yöntemlerindeki boşluklar, sorumluluğun kime ait olduğunun net olmayışı, zayıf yönetişim ve uyumsuz teşvikler de bu döngüyü tamamlıyor.65,66,67 Diğer yandan, ödüller kanıtlanmış değişime değil de kâra bağlandığında, sembolik uygulamalar kaçınılmaz hâle geliyor.68,69
Öyleyse noktadan itibaren yol haritamız ne olmalı?
Etki badanasını yalnızca dürüst olmayan aktörlerin işi olarak görmemek gerekiyor; esasen etki badanası, görünümü (anlatıyı, reklamı, hakikatin kendisine değil algılanma biçimine odaklanan imajı) hesap verebilirliğin önüne koyan bir sistemin yapısal bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bu bağlamda, dönüştürücü vaadini yeniden kazanabilmesi için etki yatırımlarının daha net tanımlara, standartlaştırılmış ölçüm yöntemlerine, üçüncü taraf doğrulamasına ve uzun vadeli sosyal ve çevresel sonuçları ödüllendiren teşvik yapılarına dayanması gerekiyor. Bu temeller olmadan etki, şiirsel bir yanılsamaya dönüşme riski taşıyor. Bu temellerle birlikte olduğundaysa, finansal sistemlerin şimdiye dek bildiği en güçlü dönüşüm araçlarından birine evrilme ihtimalini hala bünyesinde barındırıyor.
Referanslar:
1) Andreoli, C., Cremasco, C., Falivena, C., & Brunelli, S. (2024). ESG and impact litigation: identifying and governing the causes through strategic accountability patterns. Management Decision, 63(2), ss.640-664. https://doi.org/10.1108/md-10-2023-2008
2) Casasnovas, G., Hehenberger, L., & Papageorgiou, K. (2025). Inscribing Impact: Measurement practices in the making of moral markets. Journal of Management Studies. https://doi.org/10.1111/joms.13184
3) Azmat, F., Jain, A., & Michaux, F. (2021). Strengthening impact integrity in investment decision-making for sustainable development. Sustainability Accounting Management and Policy Journal, 13(1), ss.55-87. https://doi.org/10.1108/sampj-10-2020-0368
4) Andreoli et. al., a.g.m.
5) Bengo, I., Borrello, A., & Chiodo, V. (2021). Preserving the integrity of social Impact Investing: towards a distinctive Implementation Strategy. Sustainability, 13(5), 2852. https://doi.org/10.3390/su13052852
6) Andreoli et. al., a.g.m.
7) Chiappini, H., Marinelli, N., Jalal, R. N., & Birindelli, G. (2023). Past, present and future of impact investing and closely related financial vehicles: a literature review. Sustainability Accounting Management and Policy Journal, 14(7), ss.232-257. https://doi.org/10.1108/sampj-09-2022-0471
8) Verrinder, N. B., Zwane, K., Nixon, D., & Vaca, S. (2018). Evaluative tools in impact investing: Three case studies on the use of theories of change. African Evaluation Journal, 6(2). https://doi.org/10.4102/aej.v6i2.340
9) Singhania, M., & Swami, D. (2023). Impact investing: Scientometric review and research agenda. Business Ethics the Environment & Responsibility, 33(3), ss.251-286. https://doi.org/10.1111/beer.12599
10) Casalini, F., & Vecchi, V. (2022). Making impact investing more than just Well-Meaning capital. Business & Society, 62(5), ss.911-916. https://doi.org/10.1177/00076503221112864
11) Singhania & Swami, a.g.m.
12) Casalini & Vecchi, a.g.m.
13) Global Impact Investing Network (GIIN). (2025a). Impact Investing: A guide to this dynamic market. Retrieved on October 2025 from https://s3.amazonaws.com/giin-web-assets/giin/assets/publication/post/giin-impact-investing-guide.pdf
14) Chiappini et. al., a.g.m.
15) Ibid.
16) Bengo et. al., a.g.m.
17) Singhania & Swami, a.g.m.
18) Ibid.
19) Andreoli et. al., a.g.m.
20) Vega, A. G. G., Olmo, B. T., & de la Cuesta González, M. (2025). A multistakeholder approach to impact investing: Focus on institutional investors and key dimensions. Research in International Business and Finance, 75, 102766. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2025.102766
21) Bandini, F., Chiappini, H., & Pallara, F. (2022). Fund managers acting as impact investors: Strategies, practices, and tensions. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 29(4), ss.1084-1095. https://doi.org/10.1002/csr.2255
22) Andreoli et. al., a.g.m.
23) Casasnovas et. al., a.g.m.
24) Casalini & Vecchi, a.g.m.
25) Vega et. al., a.g.m.
26) Global Impact Investing Network (GIIN). (2019). Core Characteristics of Impact Investing. Retrieved on October 2025 from https://s3.amazonaws.com/giin-web-assets/giin/assets/publication/post/core-characteristics-webfile.pdf
27) Andreoli et. al., a.g.m.
28) Chiappini et. al., a.g.m.
29) Busch, T., Bruce-Clark, P., Derwall, J., Eccles, R., Hebb, T., Hoepner, A., Klein, C., Krueger, P., Paetzold, F., Scholtens, B., & Weber, O. (2021). Impact investments: a call for (re)orientation. SN Business & Economics, 1(2). https://doi.org/10.1007/s43546-020-00033-6
30) Andreoli et. al., a.g.m.
31) Martín, S. M. (2021). Impact Investing. A Practitioner Perspective. Studies of Applied Economics, 39(3). https://doi.org/10.25115/eea.v39i3.5534
32) Global Impact Investing Network (GIIN). (2025b). 2025 State of the Market: Trends, Performance and Allocations. Retrieved on October 2025 from https://s3.amazonaws.com/giin-web-assets/giin/assets/publication/giin-stateofthemarket2025.pdf
33) Ibid.
34) Singhania & Swami, a.g.m.
35) Bengo et. al., a.g.m.
36) Verrinder et. al., a.g.m.
37) Busch et. al., a.g.m.
38) Heath, D., Macciocchi, D., Michaely, R., & Ringgenberg, M. C. (2023). Does socially responsible investing change firm behavior? Review of Finance, 27(6), 2057–2083. https://doi.org/10.1093/rof/rfad002
39) Casasnovas et. al., a.g.m.
40) Busch et. al., a.g.m.
41) GIIN (2025b), a.g.r.
42) Ibid.
43) Singhania & Swami, a.g.m.
44) Vega et. al., a.g.m.
45) Andreoli et. al., a.g.m.
46) Casasnovas et. al., a.g.m.
47) Andreoli et. al., a.g.m.
48) Casalini & Vecchi, a.g.m.
49) Busch et. al., a.g.m.
50) Azmat et. al., a.g.m.
51) Bengo et. al., a.g.m.
52) Martín et. al., a.g.m.
53) Lashitew, A. A. (2021). Corporate uptake of the Sustainable Development Goals: Mere greenwashing or an advent of institutional change? Journal Of International Business Policy, 4(1), 184-200. https://doi.org/10.1057/s42214-020-00092-4
54) Chiappini et. al., a.g.m.
55) Bandini et. al., a.g.m.
56) Lashitew, a.g.m.
57) Chiappini et. al., a.g.m.
58) Busch et. al., a.g.m.
59) Heath et. al., a.g.m.
60) Casalini & Vecchi, a.g.m.
61) Vega et. al., a.g.m.
62) Martín et. al., a.g.m.
63) Lashitew, a.g.m.
64) Hitaj, C., Popescu, I. S., Schaubroeck, T., & Gibon, T. (2024). Social dimension of green finance: Covid-19 shines spotlight on companies’ vulnerable employment in supply chains. İçinde: Sustainable Finance and the Global Health Crisis (ss. 241-277). Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9781003284703-14
65) Casasnovas et. al., a.g.m.
66) Verrinder et. al, a.g.m.
67) Bandini et. al., a.g.m.
68) Casasnovas et. al., a.g.m.
69) Casalini & Vecchi, a.g.m.
